پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )

8

سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )

بوده است كه خسرو پادشاه ايران به او كمال علاقه را داشته است و در اين باره در فارسى اشعار بسيار لطيفى وجود دارد . وقتى حوالى غروب از قصر شيرين گذشتيم ، از دور عده‌اى سواران ايرانى را ديديم كه از افراد كاظم سلطان ، حاكم آن ناحيه بودند و او همان كسى است كه به مندلى يورش آورده و آنجا را ويران ساخته بود . با ديدن اين افراد خوشحالى زايدالوصفى به من دست داد ؛ زيرا متوجه شدم كه به اين ترتيب از دست مردمان نفهم و پرمدعا خلاص شده‌ايم . سواران به محض ديدن ما نزديك شدند و با كنجكاوى خاص ايرانيان كه مىخواهند از هر چيز تازه‌اى آگاهى پيدا كنند ، به دور من كه فرصت پنهان شدن نيافته و خود را فرانكو معرفى كرده بودم ، جمع شدند و خوشبخت‌تر كسى بود كه به من نزديك‌تر بود ؛ زيرا حس كنجكاوىاش بيشتر اقناع مىشد . آنان مرا تا مدتى همراهى كردند و همه با هم تركى حرف مىزدند ؛ چون اين زبان در ايران به اندازهء فارسى رايج و زبان دربار ايران و نظاميان است و با وجودى كه براى نوشتن فقط زبان فارسى مورد استفاده قرار مىگيرد ، قسمت اعظم مردان و زنان هر دو زبان را به خوبى مىدانند و بدان تكلم مىكنند . دليل حفظ اين عادت اين است كه قزلباش‌ها كه قواى نظامى و قسمت اعظم اعيان و نجباى كشور را تشكيل مىدهند و تعداد آنان نيز زياد است ، با وجودى كه خارج از قلمرو ترك به دنيا آمده‌اند ؛ اصلا ترك نسب هستند و در بين خود ، به زبان تركى تكلم مىكنند . از طرف ديگر گفته مىشود كه زبان فارسى زبان شيرين و لطيفى است ، كه فقط براى سخن گفتن زنان و سرودن شعر خوب است ، در حالى كه زبان تركى خشن و مخصوص نظاميان است و شاه نيز از اين‌كه آن را خوب حرف مىزند ، به خود مىبالد . فراموش كردم بگويم كه سواران ايرانى فقط با تير و كمان و شمشير هلالى مجهز بودند و اين موضوع مرا به ياد گزنفون انداخت كه مىگويد . « اين نوع شمشير براى نيروى سوار بهترين اسلحه است » . آنان اسلحهء ديگرى براى حمله و يا دفاع نداشتند و تصور مىكنم يك دسته سبك بودند ؛ زيرا در نبردهاى بزرگ ، اين نيروها داراى نيزه و تفنگ و ساير سلاح‌هاى مورد نياز هستند . اسب‌هاى اين عده كوچك ، ولى بسيار چابك بودند و با ديدن آنها انسان به ياد اين شعر تاسو « 1 » مىافتاد كه دربارهء يونانىها سروده است :

--> ( 1 ) . Torquato Tasso شاعر ايتاليايى كه در قرن شانزدهم مىزيسته است و كتاب اورشليم آزاد شدهء ( Gerusalemme Liberata ) او ، يكى از آثار كلاسيك ايتاليايى محسوب مىشود .